|
De waarheid is dat
de Amerikanen en president Izetbegovic beiden zwijgzaam hadden toegestemd
dat het niet zinvol was om te volharden in deze geïsoleerde enclaves
in een verdeeld Bosnië. In 1995 geloofde niemand nog dat een etnische
verdeling van het gebied onvermijdelijk was. In juni 1995, voor de militaire
operatie in Srebrenica, verklaarde Alexander Vershbow, speciale assistent
van president Clinton, dat ‘Amerika de Bosniërs zou moeten
aanmoedigen om na te denken over gebieden met een grotere territoriale
samenhang en compactheid’. Met andere woorden hield dit in dat
de enclaves vergeten zouden moeten worden. De aanval op Srebrenica,
zonder steun van Belgrado, was compleet overbodig en bleek een van de
belangrijkste voorbeelden te zijn van het politieke falen van het Servische
leiderschap.
Ondertussen verergerden de westerse media de situatie nog door de enclaves
te transformeren in een krachtig icoon van de massamedia; een situatie
die Izetbegovic onmiddellijk uitbuitte. CNN liet in dagelijkse uitzendingen
beelden zien van massagraven voor duizenden lichamen, verkregen via
spionagesatellieten. Ondanks de microscopische precisie in het lokaliseren
van die graven, is het zeker dat tot op heden geen ontdekkingen zijn
gedaan die deze vermoedens bevestigen. Aangezien er niet langer beperkingen
op de bewegingsvrijheid zijn, kunnen we alleen maar speculeren over
de reden dat ze nog steeds niet aan de wereld zijn getoond.
Als er vooraf een plan voor genocide klaar had gelegen, zouden de Serviërs
een beleg hebben ingesteld om er zeker van te zijn dat niemand kon ontsnappen,
in plaats van aan te vallen uit een richting, van zuid naar noord -
waarbij er een hypothetische ontsnappingsroute was naar het noorden
en het westen.
De waarnemingsposten van de VN ten noorden van de enclave werden niet
getroffen en bleven in gebruik na afloop van de militaire operaties.
Er zijn zeker massagraven aan de buitenranden van Srebrenica, net als
in de rest van voormalig Joegoslavië op plekken waar is gestreden,
maar er zijn geen aanwijsbare redenen voor de campagne die werd gevoerd,
en ook niet voor de getallen die CNN naar buiten bracht.
De massagraven worden gevuld door een beperkt aantal lichamen van beide
kanten, het gevolg van een hevige strijd en niet het resultaat van een
beraamde genocide, zoals die tegen de Servische bevolking van Krajina,
in de zomer van 1995, toen het Kroatische leger een massaslachting uitvoerde
op alle Serviërs die ze tegenkwamen. In dit geval bewaarden de
media een absolute stilte, ondanks het feit dat deze genocide over een
periode van drie maanden werd uitgevoerd. Het doel van Srebrenica was
een etnische schoonmaak, niet genocide, wat wel het geval was in Krajina
waar het Kroatische leger, hoewel er geen sprake was van militaire operaties,
hele dorpen met de grond gelijk maakte.
Ondanks de wetenschap dat de enclaves al als verloren werden beschouwd,
stond Sarajevo erop om politiek gewin uit de situatie te halen. Doordat
het publiek er al helemaal ontvankelijk voor was gemaakt, was het concept
van genocide niet moeilijk te verkopen.
Van nog groter belang dan het genocide-verhaal en de politieke isolatie
van de Serviërs was echter het chanteren van de VN: ofwel de VN
schaarde zich aan de zijde van de regering in Sarajevo in het conflict
(wat vervolgens ook gebeurde) of de VN
|
zou zich volledig
ongeloofwaardig maken in de ogen van het publiek, wat wederom zou leiden
tot meer steun voor Bosnië. Srebrenica was de laatste druppel die
ervoor zorgde dat de westerse regeringen een akkoord bereikten om hun
neutraliteit op te geven en militaire acties te ondernemen tegen een
partij in het conflict. Het was de laatste druppel die het Westen bijeenbracht
in hun verlangen om de ‘Servische beestachtigheid’ te breken.
Sarajevo was zich bewust van het feit dat zij niet de militaire capaciteit
hadden om de Serviërs te verslaan. Het was dus noodzaak om de voorwaarden
te creëren waaronder de internationale gemeenschap dit voor hen
kon doen. Srebrenica was een essentiële schakel in dit proces.
Srebrenica is een van de daden waarmee de Servische leiders de VN wilden
provoceren om zo hun onmacht te laten zien. Dat was een ernstige strategische
misser die hen duur kwam te staan. De kant die alles te winnen had bij
het aantonen van de onmacht van de VN was de regering in Sarajevo, niet
die in Pale. Het was in 1995 duidelijk dat er voor een verandering van
de status-quo een daadkrachtige interventie nodig was die de Servische
militaire macht kon verslaan.
Srebrenica was alleen
maar een voorwendsel, dat voortkwam uit de kortzichtigheid van de Bosnisch-Servische
leiders.
De belegerde troepen hadden met gemak de enclave kunnen verdedigen,
in ieder geval veel langer, als ze goed geleid zouden zijn. Het bleek
goed uit te komen om de enclave op deze manier te laten vallen. Aangezien
de enclave gedoemd was om te vallen, kon het beter op een zo gunstig
mogelijke manier gebeuren. Dit had echter alleen kans van slagen als
het politieke initiatief bij Sarajevo lag en onder volledige bewegingsvrijheid,
wat nooit het geval zou zijn geweest aan de onderhandelingstafel. De
bewuste val van de enclave mag dan lijken op een orkestratie van machiavellistische
proporties, het is een feit dat de regering in Sarajevo er veel bij
te winnen had, zoals daarna duidelijk werd. Srebrenica was niet
een geen-verlies-geen-winst-spel. De Serviërs wonnen een
militaire slag, maar met heel negatieve politieke bijwerkingen die zorgden
voor hun definitieve uitsluiting.
We kunnen als laatste nog een vreemde constatering doen. Toen de VN-posten
werden aangevallen en het onmogelijk bleek ze in handen te houden, trokken
de troepen zich terug. De barricades die waren opgezet door het moslim-leger
lieten de troepen niet passeren. Deze troepen werden niet behandeld
als soldaten die van de frontlinie vluchtten, maar met een verachtelijke
differentiatie.
De moslims weigerden niet alleen zelf te vechten, ze dwongen anderen
om voor hen te vechten. In een geval besloot de bestuurder van een Nederlands
voertuig na gesprekken met ABiH om de barrière te passeren. Een
moslimsoldaat gooide een handgranaat, door welke scherven de bestuurder
dodelijk werd geraakt. De enige VN-soldaat die in de aanval op Srebrenica
omkwam werd gedood door moslims.
Carlos Martins
Branco onderwijst aan het Europese Universiteitsinstituut, op het Departement
van Sociale en Politieke Wetenschappen, Badia Fiesolana, Italië.
Wordt
vervolgd
|