"Verzetsman Gerrit Kastein"

 

Boekrecensie "Verzetsman Gerrit Kastein"

Door Bert Bakkenes

 

Een boom met veel zijtakken

Gerrit Kastein, een Haagse neuroloog en psychiater, kan gerust beschreven worden als een politieke duizendpoot. Dat is ook het beeld dat naar voren komt in het boek "Verzetsman Gerrit Kastein", dat door Buck Goudriaan is geschreven. Kastein, een overtuigd communist en lid van de vooroorlogse CPN, moet over een onwaarschijnlijk hoge dosis energie hebben beschikt. Al lang voor de oorlog was hij enorm actief, zowel binnen zijn vak, als ook op politiek gebied. Hij schreef boeken, artikelen voor bladen in binnen en buitenland en liet zelfs een politiek testament na. In het boek volgt Goudriaan Kastein op de voet.Over zijn jonge jaren is niet veel bekend, maar Goudriaan slaagt er wel in om ieder adres waar Kastein ooit heeft gewoond te vermelden. Dit oog voor detail komt in het hele boek terug. In de jaren 30, toen de dreiging van het fascisme en het nationaalsocialisme steeds groter werd, wist Kastein wat hem te doen stond. Hij trok naar Spanje om zijn steentje bij te dragen aan de strijd tegen Franco. Zo ver bekend greep hij daar nog niet naar de wapens, maar hield hij zichzelf bezig met het geven van medische hulp aan de gewonde strijders die in de voorste linies tegen de fascisten vochten. Hij deed dit zonder meer uit ideologisch oogpunt. Deze lijn zou ook zijn handelen bepalen toen de Tweede Wereldoorlog Nederland bereikte met de Duitse inval van mei 1940.

Kastein was vanaf het eerste uur betrokken bij de acties en activiteiten van de nu illegale CPN en deed veel werk voor de Vonk groep in Den Haag. Hij ging er van uit dat het verzet meer moest zijn dan het uitbrengen van illegale kranten en het helpen van vervolgden. Echt verzet betekende volgens Kastein de wapens oppakken en de vijand met alle middelen bestrijden. Op zich een unieke keuze voor een intellectueel. Bij hem bestonden geen twijfels en hij wist precies welke koers hij moest varen. Bij sommige anderen kwam dit als gewaagd en bedreigend over. Maar daar trok Kastein zich niets van aan. Hij wilde de Duitsers zo veel mogelijk last bezorgen zodat ze niet al hun beschikbare troepen naar de fronten konden sturen. Via het Militair Contact, de gewapende vleugel van de CPN, kwam hij in contact met de Amsterdamse linkse verzetsgroep CS 6. Daar trof hij jonge mensen, vooral studenten en kunstenaars, die dezelfde ideeën hadden over de gewapende strijd als hij. Hij werd dan ook een invloedrijk figuur in deze organisatie.

Toch was er ook de andere kant van Kastein. Hij zorgde met veel liefde en toewijding voor zijn vrouw en kinderen en bleef ook tijdens zijn periode in de illegaliteit schrijven voor vakbladen, zelfs in Duitsland. Hij is zijn vak altijd trouw gebleven, en naast zijn artikelen hield hij ook lezingen over verschillende onderwerpen, meestal thema's die te maken hadden met de psychiatrie. Maar ook andere onderwerpen hadden zijn interesse. Zo hield hij zich bezig met de luchtbescherming en de effecten die bombardementen hebben

op de bevolking. Hij had over dit onderwerp veel ervaring opgedaan tijdens zijn tijd in Spanje. Ideologisch gezien was zijn invloed groot, zowel in de CPN, de Vonk groep als ook in CS 6. Het is niet overdreven om te stellen dat Kastein, samen met PAM Pooters, die ideologische leiding had in CS 6.

Goudriaan probeert in het boek zowel de geschiedenis van Kastein als de geschiedenis van CS 6 te beschrijven, maar loopt tegen dezelfde hindernissen op waar ook andere onderzoekers mee in aanraking zijn gekomen. Er is gewoon heel erg weinig bekend over CS 6 en met ieder stukje nieuwe informatie komen er ook nieuwe vragen. Deze lacunes hebben onder meer betrekking op de liquidaties die door CS 6 zijn uitgevoerd. Het was vooral Kastein die begin 1943 pleitte voor het uitschakelen van leidende NSB'ers en andere verraders. Hij deed dit niet alleen met als doel landverraders op te ruimen, hij wilde de verslagenheid onder de Duitsers vergroten, die was veroorzaakt door de Duitse nederlaag bij Stalingrad. Geen Duitser of NSB'er moest zich nog veilig voelen. Kastein nam zelf actief deel aan de liquidaties. Maar wie precies schoot en wie betrokken was bij de verschillende aanslagen blijft een onderwerp voor speculatie. Van bijna iedere aanslag zijn er verschillende versies. Goudriaan noemt de beschikbare versies maar komt zelf zelden met een mening over hoe het geweest moet zijn. Dat laat hij aan de lezer over.

Gerrit Kastein stond als een stevige boom midden in het gewapend verzet, een boom met heel veel zijtakken. Omdat hij zoveel contacten had was de kans op verraad altijd levensgroot aanwezig en in Delft liep hij uiteindelijk in de val. Maar voor dat de Duitsers hem konden verhoren en tot verraad dwingen nam hij zijn eigen leven. Voor CS 6 was dit eigenlijk het begin van het einde. De groep ging uiteindelijk aan het verraad en de infiltratie ten gronde. Goudriaan beschrijft dit alles in detail en zijn gedegen onderzoekswerk levert een goede aanvulling aan de geschiedschrijving. Het boek komt soms was verwarrend over omdat de noten direct achter aan de hoofdstukken zijn geplaatst. Dit kan de vaart een beetje uit het boek halen, maar het went snel. Voor het algemeen publiek is "Verzetsman Gerrit Kastein" een interessant verhaal over een deel van de Tweede Wereldoorlog waar nog te weinig over bekend is. Voor onderzoekers en meer ingewijden is het boek een goede aanvulling op de reeds bekende geschiedenis van CS 6, maar vooral een verdiend eerbetoon aan de persoon Gerrit Kastein.

"Verzetsman Gerrit Kastein, 1919-1943" geschreven door Buck Goudriaan
Uitgeverij De Nieuwe Vaart, Leiden, 2010
ISBN nummer: 978-90-802717-5-3
Prijs: E24,95