AFVN

Expositie geeft eerste overzicht van Europees verzet tegen nazi's

Verzet in Europa
(Klik op de afbeeldingen voor een vergroting ervan)

BRUSSEL. 8 JULI 2013 - Hoe verzetten de mensen in bezet Europa zich destijds tegen de nazi's? Een nieuwe expositie biedt voor het eerst een overzicht daarvan. Dat verzet was heel omvangrijk, maar vrij onbekend. De vice-voorzitter van het parlement Miguel Angel Martínez opent maandagavond in het Europees Parlement in Brussel deze reizende tentoonstelling 'Verzet in Europa'.

"In bezet Europa zijn grote maar vrij onbekende heldendaden verricht door de onderdrukte volkeren", zegt Piet Schouten, de Nederlandse medeorganisator en ondervoorzitter van de internationale federatie voor verzetstrijders, FIR. Deze heeft de expositie georganiseerd, samen met oorlogsinstellingen uit diverse landen. zoals het NIOD in Amsterdam en de Nederlandse bond van antifascisten AFVN/BVA. Deze laatste organisatie nam bijna twee jaar terug het initiatief tot deze expositie en Schouten is daar bestuurslid van.

Schouten: "Opvallend is dat de landen vaak weinig tot niets over elkaars oorlogsverzet weten. Er zijn maar een paar grote verzetsdaden uit de oorlog die in andere landen bekend zijn, zoals de onderduik in Nederland via Anne Frank, of de Duitse verzetsgroep Die weisse Rose met Sophie Scholl."

De redding van vrijwel alle Deense Joden is ook een feit dat breder bekend is, doordat dit bijvoorbeeld verfilmd is. Maar toen vorig jaar de Duitse president Gauck op 5 mei Nederland bezocht, erkende hij stomverbaasd te zijn door de Nederlandse Februaristaking, waar hij nog nooit van had gehoord. Schouten: "Dat geldt voor veel Duitsers van nu. Die staking was uniek in bezet Europa doordat het in de oorlog de eerste grote staking tegen de nazi's was en tegenlijk tegen de Jodenvervolging."

De Februaristaking in 1941 speelde zich af in Amsterdam, Zaandam, Haarlem, Utrecht en Hilversum, waarbij in twee dagen naar schatting 50.000 mensen de straat op gingen, enkele dagen nadat de nazi's voor het eerst een razzia op Joden hielden. De staking werd aangezwengeld door de Amsterdamse communisten en hard door de bezetters onderdrukt - enkele organisatoren werden binnen twee weken geëxecuteerd. Jaarlijks is er op 25 februari nog steeds een herdenking bij het standbeeld de Dokwerker, naast het Waterlooplein in Amsterdam. Historici erkennen dat voor deze staking geen equivalent bestaat, al werd er in een aantal landen zoals Italië, Frankrijk en Denemarken tijdens de oorlog ook gestaakt tegen het fascisme of de nazi's.

In de nieuwe tentoonstelling, die ruim 40 panelen uit 21 landen in Europa omvat, inclusief over Duitsland, ligt voor Nederland de nadruk op de Februaristaking. Daarnaast komt ook Anne Frank aan bod, als voorbeeld van de Jodenvervolging en enorme onderduik in Nederland.

 

Ook de aanloop en de wortels van de nazibeweging worden uitgelegd in de expositie. Uit alle landen waar de oorlog woedde, is er informatie te vinden, ook uit Duitsland. Daar bestond een veel grotere verzetsbeweging dan algemeen bekend is. Ook de grote maar noodlottige opstand van de Joden in het getto in Warschau komt aan bod. Dat er in het kleine Luxemburg ook gestaakt werd tegen de nazificering krijgt nu eveneens meer algemene bekendheid.

Het omvangrijke Franse verzet van de zg. 'maquis' in de heuvels en bossen wordt eveneens uit de doeken gedaan. Dat daar zelfs een heel Joods regiment bestond, weten weinig mensen buiten Frankrijk. De toenmalige USSR, die in mensenlevens verreweg de grootste tol van de hele oorlog betaalde met 20 miljoen dode burgers en militairen, komt ook duidelijk aan bod.

Piet Schouten wijst er nog op dat er ook een link naar het heden bestaat, door de moderne en gevaarlijke antisemitische en neonazistische bewegingen in Hongarije, Bulgarije, Griekenland, Estland, Letland en Litouwen.

De tentoonstelling gaat eerst door België reizen, waar mede vanwege de jubileumherdenking van 100 jaar de Eerste Wereldoorlog in 2014, extra belangstelling staat voor educatie over oorlog en vrede. Het Verzetsmuseum in Amsterdam heeft al belangstelling getoond voor overname van deze tentoonstelling, zegt Schouten.


Tekst: Arthur Graaff, hoofdredacteur Nieuws-WO2.tk

Foto's: Piet Schouten

(Klik op de afbeeldingen voor een vergroting ervan)

 

 

Verzet in Europa
(Klik op de afbeeldingen voor een vergroting ervan)