AFVN

Europees verzet tegen nazi's was veel uitgebreider dan gedacht

BRUSSEL. 8 JULI 2013 - Hoe verzetten de mensen in bezette Europese landen zich destijds tegen de nazi's? Veel uitgebreider dan vaak gedacht, maar de bezette landen weten dat niet van elkaar. Een nieuwe expositie getiteld 'Verzet in Europa', in het Europese Parlement, biedt nu voor het eerst een overzicht van het Europese verzet. De vice-voorzitter van het parlement Miguel Angel Martínez opende maandagavond in Brussel deze reizende tentoonstelling.

"In bezet Europa zijn grote maar vrij onbekende heldendaden verricht door de onderdrukte burgers", zegt de Nederlander Piet Schouten, medeorganisator van de tentoonstelling en tevens ondervoorzitter van de internationale federatie voor verzetstrijders, de FIR. Deze organisatie heeft expositie georganiseerd samen met instellingen uit diverse landen. zoals het NIOD in Amsterdam en de Nederlandse bond van antifascisten AFVN/BvA. Deze laatste nam bijna twee jaar terug het initiatief voor deze expositie.

Schouten: "Opvallend is dat de landen vaak weinig tot niets over elkaars verzet weten. Er zijn maar een paar grote verzetsdaden uit de oorlog die in andere landen bekend zijn, zoals de onderduik in Nederland via Anne Frank. De redding van vrijwel alle Deense Joden is ook wat breder bekend is, doordat dit bijvoorbeeld verfilmd is."

Historici - ook buitenlandse - erkennen volgens Schouten dat voor deze staking geen equivalent bestaat, al werd er in een aantal landen zoals Italië, Luxemburg, Frankrijk en Denemarken ook gestaakt tegen de nazi's - maar noot tegen de Jodenvervolging.

De Februaristaking in 1941 in speelde zich af in Amsterdam, Zaandam, Haarlem, Utrecht en Hilversum, waarbij in twee dagen naar schatting 50.000 mensen de straat op gingen enkele dagen nadat de nazi's voor het eerst een razzia op Joden hielden. De staking werd uitgeroepen door de Amsterdamse communisten maar hard door de bezetters onderdrukt - enkele organisatoren werden binnen drie weken geëxecuteerd. Jaarlijks is er op 25 februari nog steeds de herdenking bij het standbeeld de Dokwerker, naast het Waterlooplein in Amsterdam.

De nadruk ligt bij de presentatie van de ruim 40 panelen uit 21 landen in Europa inclusief Duitsland, ligt voor Nederland dan ook op de Februaristaking. Daarnaast komt Anne Frank aan bod, als ikoon van de Jodenvervolging en enorme en overigens wonderlijk succesvolle onderduik in Nederland.

De aanloop en de wortels van de nazibeweging ontbreken niet in de expositie. Uit alle Europese landen waar de oorlog woedde, is er verder informatie te vinden, inclusief uit het Duitsland van de jaren '30 en daarna. Duitsland kende overigens in de nazitijd een veel grotere verzetsbeweging dan algemeen bekend is. Curieus was het eerste buitenlandse slachtoffer van de nazi's de Nederland Marinus van der Lubbe, die het Rijksdaggebouw in 1933 in brand stak. Ook de grote maar noodlottige opstand van de Joden in het getto in Warschau komt aan bod. Dat er in het kleine Luxemburg ook gestaakt werd tegen de nazificering krijgt dankzij dit evenement nu eveneens meer bekendheid.

De rol van het omvangrijke Franse verzet van de zg. 'maquis' in de uitgestrekte Franse heuvels en bossen wordt eveneens uit de doeken gedaan. Dat daar zelfs een heel Frans-Joods verzetsregiment van uiteindelijk 900 man bestond, weten weinig mensen buiten Frankrijk. Ook de toenmalige USSR, die in mensenlevens verreweg de grootste tol van de hele oorlog betaalde met 20 miljoen dode burgers en militairen, komt ook duidelijk aan bod.

Piet Schouten is als bestuurslid van de bond van antifascisten ook actief tegen hedendaags fascisme. Hij wijst daarom met nadruk op de moderne en gevaarlijke antisemitische en neonazistische bewegingen in o.m. Duitsland, Hongarije, Bulgarije, Griekenland, Estland, Letland en Litouwen, die allemaal hun wortels in het Duitse nazisme hebben.

De tentoonstelling gaat eerst door België reizen, waar mede vanwege de jubileumherdenking van 100 jaar Eerste Wereldoorlog en 70 jaar D-Day, beide in 2014, extra gevoeligheid bestaat voor educatie over oorlog en vrede. Het Verzetsmuseum in Amsterdam heeft verder al via een bestuurslid interesse getoond voor overname van deze tentoonstelling.